Kennisnet Leerlingzorg Archief
Effectieve handelingsplanning (geautomatiseerd) - Marcel van de Wiel
Drs. Marcel van de Wiel is werkzaam bij Fontys OSO als docent handelingsplanning, handelingsgerichte diagnostiek, domeinspecifieke onderwijsleerproblemen, intervisie, autisme en ICT. Daarvoor was hij eerste werkzaam als leerkracht en orthopedagoog in het speciaal onderwijs. Voor Kennisnet Leerlingzorg schreef hij onderstaand artikel.
Hoe ziet een effectief systeem van handelingsplanning eruit? Het is een systeem dat gebruik maakt van alle informatie die over een kind verzameld is. Elke stap die men in onderwijs, begeleiding of behandeling met een leerling maakt komt niet uit de lucht vallen, maar is gebaseerd op eerdere stappen en daarbij opgedane ervaringen enerzijds en de eventueel verrichte onderzoeken anderzijds.
Wat is een geautomatiseerd systeem voor handelingsplanning? In eerste instantie is dat een goed en gestructureerd systeem dat in de computerversie veel makkelijker werkt. Er zijn al enkele zeer gebruiksvriendelijke geautomatiseerde systemen ontwikkeld. Het systeem dat hier besproken wordt is gebaseerd op de werkwijze van effectieve handelingsplanning. Het is geschikt voor zowel het speciaal onderwijs als voor de zorgleerlingen in het basisonderwijs. Het kan namelijk per school op maat gemaakt worden.
Effectieve handelingsplanning
In deze werkwijze wordt bij het samenstellen van het handelingsplan gebruik gemaakt van de gegevens van het groepsplan van de groep waarin de leerling zit (dit zal vooral in het speciaal onderwijs het geval zijn). In het handelingsplan wordt een cyclus van doelen stellen - handelen - registreren - evalueren - doelen bijstellen of nieuwe doelen stellen gehanteerd. De doelen die je als leerkracht stelt vallen voor alle disciplines die betrokken zijn bij het onderwijs, begeleiding of behandeling onder één en dezelfde visie. Een doel wordt gesteld op basis van bijvoorbeeld een uitslag op een CITO-toets. Je hebt dan een probleem, waar je iets aan wilt doen. Dat is de basis voor je doel (zie verder Smart-doelen). Vervolgens ga je met de leerling aan de slag. Je registreert en evalueert je handelen. De evaluatie van die korte termijndoelen is nieuwe kennis van het kind waarop je de volgende stap in het proces van onderwijs, begeleiding, behandeling of aanpak kunt baseren. De kennis die je verzameld van het kind mag niet verloren gaan, maar kun je dus gebruiken voor volgende stappen in het proces.
Fig. Doelen stellen - evalueren - bijstellen doelen. Hierboven driemaal een bijstelling van het doel. De evaluaties vormen bij elkaar een procesevaluatie voor één leergebied/ontwikkelingsgebied.
Als de evaluaties goed zijn uitgevoerd kun je die samenvoegen tot een eindverslag, zodat je eigenlijk op elk moment eenvoudig een eindrapportage kunt maken met de gegevens die je in vorige stappen van het proces al verzameld hebt. Dat is niet alleen makkelijk voor gebruik binnen de school, maar ook bij de overgang naar een andere school (plaatsing op school voor speciaal basisonderwijs of bij verhuizing).
Fig. Samenstellen van de eindevaluatie door gebruik te maken van alle voorgaande stappen in het proces.
Deze stappen in het proces die je zo op papier kunt volgen zullen in een geautomatiseerd systeem veel makkelijker verlopen.
Automatiseren
Een goed automatiseringproces is gebaseerd op een degelijke en onderbouwde werkwijze voor handelingsplanning die ook zonder automatisering goed zou kunnen werken. Indien een bestaand systeem geautomatiseerd wordt is het belangrijk dat het systeem een heldere en duidelijke structuur heeft. Zonder deze structuur is automatisering erg moeilijk en zal het nodig zijn bij een automatisering alsnog wijzigingen in de systematiek aan te brengen. Dat levert dan weer een extra belasting op voor het personeel, dat het systeem niet direct meer herkent.
Automatisering van het proces maakt het beter werkbaar, makkelijker en doorzichtiger. Alle formulieren zitten in één systeem bij elkaar. Eenieder kan altijd de meest actuele informatie opvragen. Automatisering dient verder op te leveren dat alle gegevens in het systeem eenvoudig voor alle daartoe bevoegde teamleden makkelijk te benaderen zijn. Je zou eenvoudig lees- of schrijfrechten moeten kunnen krijgen (of juist niet) voor de aanwezige gegevens. Gegevens van verschillende teamleden moeten door het geautomatiseerd systeem ook makkelijk bij elkaar aan kunnen sluiten. Tenslotte moet het mogelijk zijn om samen te werken aan de gegevens van één leerling. De voortgang van de processen dient in een geautomatiseerd systeem gewaarborgd te zijn.
Voorbeeld: Infosys-HPGP
Infosys-HPGP is een computerprogramma waarin de hierboven beschreven werkwijze is geautomatiseerd. Alle stappen van aanmelding tot uitplaatsing zijn in dit systeem terug te vinden. Het systeem is flexibel en kan ingericht worden op basis van de werkwijze van de school. Ook reeds bestaande documenten (bijvoorbeeld Word) kunnen makkelijk aan de leerling gekoppeld worden en zijn dan vanuit Infosys-HPGP te benaderen. Je hebt dan alles van de leerling bij elkaar. Infosys-HPGP is een netwerkapplicatie dus je hebt (met de juiste rechten) altijd de meest actuele informatie voorhanden. Je kunt vanaf een willekeurige plek binnen de school je bijdrage leveren aan het handelingsplan of in één van de andere rapportageformulieren.
Het systeem heeft de belangrijkste kenmerken van effectieve handelingsplanning ingebouwd. Zo is het mogelijk in het programma de cyclische werkwijze uit te voeren. Je kunt de korte termijndoelen invoeren en deze evalueren en weer nieuwe doelen te stellen. Bij een nieuwe evaluatie schuiven de doelen weer door en kun je weer evalueren en doelen stellen. Enzovoorts. Voor de eindrapportage en een conclusie kunnen de evaluaties in één keer bij elkaar gebracht worden in een procesevaluatie. Gegevens omtrent de hulpvraag en de visie worden direct vanuit eerdere fasen in het handelingsplan en in de eindevaluatie geplaatst.
SMART-doelen
Een doel stellen betekent dat je aangeeft waar je met een leerling naar toe wilt werken. Dat kan op verschillende manieren gebeuren. Als je een doel stelt dan moet het iets zeggen over wat je wil bereiken, degene die het uitvoert, waar het zich af gaat spelen, wanneer dat gaat gebeuren en waarmee je dat gaat doen (wat, wie, waar, wanneer, waarmee). Pas dan is een doel specifiek genoeg. Je bent er dan nog niet, want een doel dient ook nog eens evalueerbaar te zijn. Dat betekent dat het waarneembaar (misschien zelfs te tellen) gedrag moet beschrijven dat binnen een vastgestelde tijd gehaald moet worden.
Een goed doel moet effectief zijn en je moet na kunnen gaan zijn of het doel gehaald is om het goed in te kunnen passen in een systematiek voor handelingsplanning. Daarvoor zijn enkele principes voorhanden. De meest gehanteerde is het SMART-principe (Specific (Specifiek),
Measurable (meetbaar), Achievable / attainable / acceptable (bereikbaar / aanwijsbaar / acceptabel),Realistic (reëel), Timebound (tijdgebonden). Het stellen van doelen volgens de SMART-principes wordt in Infosys-HPGP ondersteund.
Tot besluit
Automatiseren van een werkwijze voor handelingsplanning vraagt om een goed gestructureerde werkwijze. Effectieve handelingsplanning is een werkwijze die alle stappen van aanmelding tot uitplaatsing in een duidelijke structuur vat. Deze werkwijze is door de structuur goed te automatiseren. Dat is gedaan in Infosys-HPGP. Automatisering maakt het proces beter werkbaar, makkelijker en doorzichtiger en biedt daarnaast nog een aantal aanvullende functies. De informatie is actueel te houden en door iedereen makkelijk te benaderen. Daarmee ondersteunt de geautomatiseerde werkwijze de functies van handelingsplanning (communicatie, afstemming, overdracht, verantwoording, reflectie, ordening en structuur), waarmee de hoge kwaliteit van het handelingsplan binnen de zorgstructuur van de school gewaarborgd is. Het ondersteunen van processen moet ook altijd het doel zijn van de automatisering. Bij het automatiseren is het belangrijk een goed implementatieproces te hanteren om alle teamleden bekend te maken met de geautomatiseerde versie van de werkwijze binnen de school.
Literatuur:
Bootsman, A. , Bruning, M, (2002). Van diagnostiek tot handelingsplan. Een routebeschrijving binnen het samenwerkingsverband en school. Utrecht: Publicatie APS
Geffen, H. van (2000). Sikoob. De ontwikkeling van een informatiseringsprogramma voor de orthopedagogische hulpverlening. Proefschrift Universiteit Utrecht
Kouzes, J. M. & Posner, B. Z Credibility (1993) How leaders gain and lose it. Why people demand it. San Francisco: Jossey-Bass Publishers .
Wiel, M.C.W.M. van de (2002). Handleiding bij het computerprogramma Infosys-HPGP. 2002
Wiel, M.C.W.M. van de, Huijgens, M. (2003) Effectieve handelingsplanning. De basis voor een zorgstructuur in het primair onderwijs. Baarn HBuitgevers (ISBN 90 5574 3968)
Meer informatie
Infosys-HPGP maakt onderdeel uit van Infosys-HPGP/LVS. Beiden applicaties die het proces van onderwijs, begeleiding en behandeling van zorgleerlingen ondersteunen.
Links
www.handelingsplan.nl
Mail Michiel van de Wiel
Download dit artikel
[MS-Word
]
|
|
Interne begeleiding